បណ្តឹងបកស្រាយសាលក្រម

ជម្លោះ​ទាក់ទង​នឹង​ប្រាសាទ​​ព្រះវិហារ​បាន​ចាប់ផ្ទុះ​ឡើង​ខ្លាំង នៅឆ្នាំ​១៩៥៤ បន្ទាប់​ពី​​​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង ហើយ​​​ថៃ​បា​ន​បញ្ជូន​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ ចូល​មក​កាន់​កាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។
 
បណ្តឹង​របស់​កម្ពុជាទៅតុលាការ​ក្រុងឡាអេ
 
ក្រោយ​ពី​​​ដំណើរការ​តាមផ្លូវទូត​ត្រូវ​​ទទួល​បរាជ័យ មិន​អាច​រក​ដំណោះស្រាយ​បាន កម្ពុជា​ក៏​បាន​ងាក​ទៅ​រក​យន្តការ​តុលាការ​វិញ​ម្តង។ កម្ពុជា​​បាន​ដាក់​ពាក្យ​បណ្តឹង​ទៅ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ ក្រុង​ឡាអេ នៅថ្ងៃ​ទី៦ ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៥៩ ដើម្បី​​​ស្នើសុំ​ឲ្យ​តុលាការ​ប្រគល់​អធិបតេយ្យ​ដែនដី​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​ឲ្យ​កម្ពុជា និង​ទាមទារ​ឲ្យ​ថៃ​ដក​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​​ទាំងអស់​ចេញ​ពី​​ប្រាសាទ។
 
នៅ​ថ្ងៃ​ទី៨ ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៥៩ តុលាការ​បាន​ចេញ​ដីកា​បង្គាប់​ កំណត់​កាលបរិច្ឆេទ ដែល​​កម្ពុជា និង​ថៃ​​​​​ត្រូវ​បញ្ជូន​សារណា​ និង​សារណាតប​ទៅតុលាការ។ សារណា​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ដល់​ដៃ​តុលាការ តាម​ពេល​កំណត់។ ចំណែកថៃ​វិញ ដល់​ពេល​កំណត់​ត្រូវ​បញ្ជូន​សារណា​តប ថៃ​បែរ​ជា​បាន​បញ្ជូន​ពាក្យ​បណ្តឹង​មួយ បដិសេធ​មិន​ទទួល​ស្គាល់​សមត្ថកិច្ច​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ ក្នុង​ការ​ជំនុំជម្រះ​បណ្តឹង​របស់​កម្ពុជា។
 
បណ្តឹង​របស់​ថៃ​ច្រានចោល​សមត្ថកិច្ច​របស់​តុលាការ
 
​សវនាការ​សាធារណៈ ដើម្បី​ជុំនំជម្រះ​លើ​បណ្តឹង​ទាស់​របស់​ថៃ ត្រូវ​បាន​បើក​ធ្វើ​ ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី១០ រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៥ មេសា ឆ្នាំ​១៩៦០។ គណៈប្រតិភូ​តំណាង​​​ភាគី​កម្ពុជា​ ដឹកនាំ​ដោយ​លោក​ទ្រឿង កាង សមាជិក​ឧត្តម​ក្រុមប្រឹក្សា​រាជបល្ល័ង្ក អម​ដោយ​អ្នក​ច្បាប់​ល្បីឈ្មោះ​ពីរ​នាក់៖ ម្នាក់​ជា​មេធាវី​ប្រចាំ​តុលាការ​កំពូល​អាមេរិក និង​ម្នាក់ទៀត​ជា​សាស្រ្តាចារ្យ​ច្បាប់​បារាំង​។ ចំណែក​ខាង​ភាគី​ថៃ ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះអង្គម្ចាស់ វង់សាម៉ាហ៊ីប ចាយ៉ាន់គូរ៉ា (Vongsamahip Jayankura) ឯកអគ្គរាជទូត​ថៃ​ប្រចាំ​ប្រទេស​ហូឡង់។
 
នៅថ្ងៃ​ទី​២៦ ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៦១ តុលាការ​ក្រុងឡាអេ​បាន​ចេញ​សេចក្តី​សម្រេច​ច្រានចោល​បណ្តឹង​ជំទាស់​​របស់​ថៃ ហើយ​ប្រកាសថា តុលាការ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ពេញលេញ​ក្នុង​ការ​ជំនុំជម្រះ​លើ​បណ្តឹង​របស់​កម្ពុជា។
 
ការជំនុំជម្រះ​លើ​អង្គសេចក្តី
 
នៅ​ក្នុង​សារណា​ជា​លាយលក្ខណ៍​អក្សរ ព្រមទាំង​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សវនាការ​​ផ្ទាល់មាត់​ជា​បន្តបន្ទាប់ កម្ពុជា​បាន​​លើក​យក​​​ “ផែនទីដងរែក” (ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធ​ទី១) ដែល​ជា​ផែនទី​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-សៀម ឆ្នាំ​១៩០៤ មក​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​ច្បាប់។ តាមរយៈ​បន្ទាត់​ព្រំដែន នៅ​ក្នុង​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១​នេះ បង្ហាញ​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​កម្ពុជា។
 
ក៏ប៉ុន្តែ ភាគី​ថៃ​បាន​វិញ​បាន​លើក​ឡើង​ថា នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​បណ្តឹង​​ដំបូង កម្ពុជាទាមទារ​​តែ​រឿង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ប៉ុណ្ណោះ មិនបាន​និយាយ​អំពី​បញ្ហា​ព្រំដែន​នោះទេ។ ដូច្នេះ តុលាការ​មិនអាច​សម្រេច​សេចក្តី​ទាក់ទង​នឹង​បញ្ហា​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ​បានទេ។
 
នៅ​ក្នុង​សាលក្រម​ឆ្នាំ​១៩៦២ ចៅក្រម​តុលាការ​ក្រុង​ឡាអេ​បាន​លើកឡើង​​ថា​ ដើម្បី​ទាមទារ​អធិបតេយ្យ​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ទាំង​ភាគី​កម្ពុជា និង​ទាំង​ភាគីថៃ សុទ្ធតែ​បាន​អះអាង​​រៀងៗខ្លួន​​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន។ ដូច្នេះ ធាតុពិត​នៃ​ជម្លោះ​រវាង​កម្ពុជា និង​ថៃ ដែល​នាំ​មក​ដល់​តុលាការ​នេះ គឺ​ជា​ជម្លោះ​ស្តីពី​អធិបតេយ្យ​ដែនដី។ ដើម្បី​កាត់សេចក្តី​​ទៅលើ​​អធិបតេយ្យ​ដែនដី នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រះវិហារ តុលាការ​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​​កំណត់​អំពី​ព្រំដែន​រវាង​កម្ពុជា និង​ថៃ នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ (សាលក្រម ១៩៦២ ទំព័រទី១៤)។
 
ដោយ​មិនអាច​រារាំង​តុលាការ​មិន​ឲ្យ​សម្រេច​សេចក្តី​លើ​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​បាន ភាគី​ថៃ​ក៏​បាន​លើក​ឡើង​នូវ​ទឡ្ហីករណ៍​មួយចំនួន ដើម្បី​​ច្រានចោល​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន ​​​ក្នុង​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១ ដែល​លើក​ឡើង​ដោយ​កម្ពុជា។ ​ថៃ​បាន​លើកហេតុផល​ថា ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ នៅ​ក្នុង​ផែនទី​នេះ ខុសពី​អ្វី​ដែល​បាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-សៀម ឆ្នាំ​១៩០៤។ យោងតាម​មាត្រា ១ នៃ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ សៀម និង​បារាំង (ដែល​ពេលនោះ​ជា​អាណាព្យាបាល​របស់​កម្ពុជា) បាន​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ថា ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន នៅ​តំបន់​ដងរែក គឺ​ត្រូវ​យក​តាម “​ខ្សែបែងចែក​ផ្លូវទឹក” (មាត្រា ១ នៃ​សន្ធិសញ្ញា ១៩០៤)។ បើ​មើល​ទៅ​លើ​ដីជាក់ស្តែង ខ្សែបែងចែក​ផ្លូវទឹក គឺ​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ត្បូង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។ ដូច្នេះ ប្រាសាទព្រះ​វិហារ​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ថៃ។
 
ក្នុង​សាលក្រម​ឆ្នាំ​១៩៦២ តុលាការ​ក្រុងឡាអេ​បាន​លើក​ឡើង​ថា ថ្វីដ្បិត​តែ​​មាត្រា ១ នៃ​សន្ធិសញ្ញា​ ឆ្នាំ​១៩០៤ កំណត់​យក​​ខ្សែបែងចែក​ផ្លូវទឹក​ធ្វើ​​ជា​ព្រំដែន​មែន ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​មាត្រា ៣ នៃ​សន្ធិសញ្ញា​ដដែលនេះ​ ចែងថា ការកំណត់​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​​ពិតប្រាកដ​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​បារាំង-សៀម។
 
ដូច្នេះ គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បានថា មាត្រា​ ១ នៃ​សន្ធិសញ្ញា ឆ្នាំ​១៩០៤ កំណត់​ត្រឹមតែ​លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ​ជាគោលការណ៍​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែក​ឯ​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​​ពិតប្រាកដ គឺ គណៈកម្មការ​ចម្រុះ ដែល​ជា​អ្នក​កំណត់។ ដូច្នេះ ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ដែល​គេ​អាច​យក​ជាផ្លូវការ​បាន គឺ​ព្រំដែន​ដែល​កើតចេញ​ពី​ការងារ​របស់​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ។ នៅ​តំបន់​ដងរែក ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ ​ដែល​កើតចេញ​ពី​ការងារ​របស់​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​បារាំង-សៀម គឺ​មានតែ​មួយ​គត់ គឺ​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន នៅ​ក្នុង​ផែនទី​​ឧបសម្ព័ន្ធទី១ ដែល​កម្ពុជា​បាន​លើក​យក​មក​ធ្វើ​ជា​សំអាង (ទំព័រ​ទី​២១ សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២)។
 
ភាគី​ថៃ​បាន​​បដិសេធ​ថា ផែនទីនេះ​មិនមែន​កើត​ចេញ​ពី​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​បារាំង-សៀម​ទេ ហើយ​ថៃ​ក៏​មិនដែល​​ទទួល​ស្គាល់​ផែនទី​នេះ​ដែរ។
 
ចៅក្រម​បាន​សម្រេច​ថា ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១ គឺ​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ផែនទី​ទាំង​១១​ផ្ទាំង ដែល​ត្រូវ​​បានបោះពុម្ព​ និង​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ផែនទី​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចែក​ចាយ​ទៅ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំងផង រដ្ឋាភិបាល​សៀមផង និង​ទៅ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​ភូមិសាស្រ្ត​​ផង ទាំង​អ្នក​ភូមិសាស្រ្ត​​បារាំង អ្នកភូមិសាស្រ្ត​​សៀម និង​អ្នក​ភូមិសាស្រ្ត​ធំៗ នៅ​ក្នុង​តំបន់។​ លើសពីនេះ​ទៅទៀត ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធ​ទី១ ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ចែកចាយ​ទៅ​តម្កល់​ទុក នៅ​ឯ​ស្ថានតំណាង​របស់​ថៃ ប្រចាំ​ប្រទេស​ធំៗ​មួយចំនួន រួមមាន​ ​អង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ រុស្ស៊ី​ និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ឆ្លងកាត់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាងទូលំទូលាយ​បែបនេះ ថៃ​មិន​អាច​អះអាង​ថា ខ្លួន​មិន​បាន​ដឹង​ មិនបាន​ទទួលស្គាល់​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធ​ទី១​បាន​ទេ។
 
ភស្តុតាង​ដ៏​ជាក់ច្បាស់​មួយទៀត​ គឺ​ចាប់​ពី​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩០៩ គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​បារាំង-សៀម បាន​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​ជាច្រើន​ខែ នៅ​ទីក្រុង​បាងកក ប្រទេស​ថៃ។ កិច្ចប្រជុំ​នេះ​មាន​គោលដៅរៀបចំ​​ចងក្រង​ផែនទី​​ទាំងអស់​​ធ្វើ​ជា​ឯកសារ​តែមួយ​ និង​​កំណត់​អំពី​ពាក្យ​ទាំងអស់​​ដែល​ត្រូវ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​ផែនទី​ទាំងនេះ ដើម្បី​ឲ្យ​​ស៊ីសង្វាក់​គ្នា​រវាង​ភាសា​បារាំង និង​ភាសា​ថៃ។ នៅ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនទី​​នេះ ថៃ​មិនដែល​​តវ៉ា​ជំទាស់​នឹង​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន នៅ​ក្នុង​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធ​ទី​១​នេះទេ។
 
ម្យ៉ាងវិញទៀត ការ​ដែល​ថៃ​លើកឡើង​ថា ខ្លួន​មាន​ការ​ភាន់ច្រឡំ ហើយ​មើល​មិនឃើញ​ពី​ភាព​​មិនប្រក្រតី នៅ​លើ​ផែនទី​ដងរែក ក៏​ជា​រឿង​មិន​សមហេតុផល​ដែរ ពីព្រោះ​ថា គ្រាន់តែ​គេ​មើល​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​យ៉ាងច្បាស់​អំពី​​តំបន់​​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ មិនអាច​ចន្លោះ​បានទេ។ នៅលើ​ផែនទីនេះ ទីតាំង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ត្រូវ​បាន​​កំណត់ ដោយ​​​សញ្ញាសម្គាល់​យ៉ាងច្បាស់ ដែល​មាន​រាង​ជា​ប្លង់​តួប្រាសាទ និង​ជណ្តើរ​ប្រាសាទ។​ ចំណែក​ខ្សែបន្ទាត់​​ព្រំដែន​​ត្រូវ​បាន​គេ​គូស​បង្ហាញ​យ៉ាងច្បាស់ នៅ​​​ខាង​ជើង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ ហើយ​មិន​ត្រូវ​នឹង​ខ្សែបែងចែក​ផ្លូវ​ទឹក​ទេ។ ដូច្នេះ វា​ជា​រឿង​ដែល​មិន​អាច​ទៅរួច​ទេ ដែល​ថា អ្នក​ដែល​​បាន​មើល​ផែនទី​នេះ​ហើយ តែ​មើល​មិន​ឃើញ​​អំពី​​ចំណុច​នេះ។
 
លើសពីនេះ​ទៅទៀត ខាង​ភាគី​ថៃ អ្នក​ដែល​បាន​ឃើញ​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១​នេះ (ដូចជា រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការបរទេស, រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ, សមាជិក​គណៈកម្មការ​ចម្រុះ​បារាំង-សៀម, ព្រមទាំង​អភិបាល​ខេត្ត នៅជាប់​នឹង​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ) សុទ្ធសឹង​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​ជំនាញ​ខាង​ភូមិសាស្រ្ត និង​ស្គាល់​ភូមិសាស្រ្ត​​នៅ​តំបន់​ព្រះវិហារ​យ៉ាងច្បាស់លាស់។ ដូច្នេះ វាកាន់តែ​មិនអាច​ទៅរួច​ទៅទៀត​ដែល​ថា អ្នក​ទាំងនេះ​មិនអាច​មើល​ដឹង​ថា នៅ​ក្នុង​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធទី១ ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កម្ពុជា។
 
សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ១៩៦២
 
តាមរយៈ​ហេតុផល​ទាំងនេះ តុលាការ​បាន​កំណត់​​​ថា នៅ​តំបន់​ប្រាសាទព្រះវិហារ ព្រំដែន​ស្របច្បាប់​រវាង​កម្ពុជា និង​ថៃ គឺ​ខ្សែបន្ទាត់​​ព្រំដែន​ ដែល​មាន​គូស​នៅ​លើ​ផែនទី​ឧបសម្ព័ន្ធ​ទី១ មិនមែន​ខ្សែ​បែងចែក​ផ្លូវទឹក ដូច​ការ​ទាមទារ​របស់​ថៃ​នោះទេ។
 
ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​នេះ តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ ក្រុង​ឡាអេ​បាន​សម្រេច​សេចក្តី​ថា៖

  • ប្រាសាទព្រះវិហារ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អធិបតេយ្យ​របស់​កម្ពុជា (​អនុម័ត​ដោយ​ ៩​សំឡេង ទល់​នឹង៣)។
  • ថៃ​ត្រូវ​តែ​ដក​កងទ័ព ប៉ូលិស ឬ​ឆ្មាំ​ផ្សេងទៀត ដែល​ឈរជើង​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ និង​នៅ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ ក្នុង​ដែនដី​របស់​កម្ពុជា (៩​សំឡេង ទល់​នឹង​៣)។
  • ថៃ​ត្រូវ​ប្រគល់​ត្រឡប់​មក​ឲ្យ​កម្ពុជា​វិញ នូវ​រាល់​​​វត្ថុបុរាណ ដូចជា រូបចម្លាក់​ សិលាចារឹក គ្រឿង​ចាន​ឆ្នាំង​ធ្វើ​អំពី​ដី ។ល។ ដែល​ថៃ​បាន​យក​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ឬ​ពី​​តំបន់​ប្រាសាទ​ ក្នុង​​អំឡុង​ពេល​ដែល​ថៃ​កាន់កាប់​ប្រាសាទ ចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៤​មក (៧សំឡេង ទល់នឹង ៥)៕
  • នៅ​ក្នុង​សវនាការ​ព្រឹកមិញ​នេះ កម្ពុជា​មាន​ពេល​មួយ​ម៉ោង ដើម្បី​ឆ្លើយតប​ទៅ​នឹង​អ្វី ដែល​ថៃ​បាន​លើក​ឡើង កាល​ពី​រសៀល​ម្សិលមិញ។ ​នៅ​ក្នុង​សវនាការ​ នៅ​ថ្ងៃ​រសៀល​ (ត្រូវ​នឹង​ម៉ោង ១០​យប់ នៅ​កម្ពុជា) ថៃ​នឹង​មាន​ពេល​មួយ​ម៉ោង​ដែរ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​អ្វី ដែល​កម្ពុជា​លើក​ឡើង កាល​ពី​ព្រឹក​ម្សិលមិញ។
     
    ប៉ុន្តែ តាមពិតទៅ ម្សិលមិញ​នេះ ដោយសារ​តែ​ថៃ​ឡើង​និយាយ ​​នៅ​ពេល​រសៀល (៤​ម៉ោង​ក្រោយ​កម្ពុជា) ថៃ​​មាន​ពេល​រៀបចំ​ចម្លើយ​​តប​ទៅ​កម្ពុជា​ តាំង​ពី​ម្សិលមិញ​ខ្លះៗ​រួច​ហើយ។ នៅ​ក្នុង​សវនាការ​​រសៀល​ថ្ងៃ​អង្គារ​​នេះ (៥​ម៉ោង​កន្លះ ក្រោយ​កម្ពុជា) ថៃ​នឹងមាន​​ពេល​ឆ្លើយ​តប​នឹង​កម្ពុជា​បន្ថែម​ទៀត។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ អ្វី​ដែល​ថៃ​លើក​ឡើង​នៅ​រសៀល​នេះ កម្ពុជា​នឹង​គ្មាន​ឱកាស​ឆ្លើយ​តប​ទៅវិញ​ទេ។
     
    ខាងក្រោម​នេះ គឺ​ជា​ចម្លើយ​ខ្លះៗ​របស់​កម្ពុជា ក្នុង​សវនាការ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី៣១ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ទឡ្ហីករណ៍​របស់​ថៃ ក្នុង​សវនាការ ថ្ងៃ​ទី៣០ ម្សិលមិញ៖
     
    កម្ពុជា​ជា​អ្នក​វាយប្រហារ​លើ​ថៃ​មុន
     
    ថៃ​បានលើក​ឡើង​ថា ថៃ គឺ​ជា​ប្រទេស​ស្រឡាញ់​សន្តិភាព។ ថៃ​មិន​ចង់​ឈ្លោះ​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ទេ។ នៅ​ក្នុង​​ការ​ប៉ះទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​កន្លង​មក គឺ​​កម្ពុជា​ជា​អ្នក​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ថៃ​មុន។ ថៃ​គ្រាន់តែ​ឆ្លើយតប ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។
     
    កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​វិញ​ថា បើ​ថៃ​ជា​ប្រទេស​ស្រឡាញ់​សន្តិភាព ជា​ប្រទេស​រងគ្រោះ ដោយ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កម្ពុជា ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ថៃ​តែងតែ​បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​​យន្តការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី? ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ ក៏​ថៃ​មិន​ព្រម។ ឲ្យ​ភាគី​ទីបី​ណាមួយ​ចូល​មក​ជួយ​សម្របសម្រួល​ ក៏​ថៃ​បដិសេធ។ អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ក៏​ថៃ​ចេះតែ​យក​លេស​ពន្យារ​ពេល​មិន​ឲ្យ​មក​ព្រំដែន​រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ។ នៅ​ពេល​នេះ​ទៀត ពេល​​កម្ពុជា​ប្តឹង​មក​ដល់​តុលាការ​អន្តរជាតិ នៅ​ឡាអេ​នេះ​ហើយ ក៏​ថៃ​ព្យាយាម​ច្រាន​ចោល​សមត្ថកិច្ច​របស់​តុលាការ មិន​ឲ្យ​យក​បណ្តឹង​មក​ជំនុំជម្រះ​ដែរ។ ​កម្ពុជា ដែល​ថៃ​អះអាង​ថា​ជា​អ្នក​ឈ្លានពាន គឺ​ជា​អ្នក​រត់​រក​យន្តការ​សន្តិវិធី​ទាំងអស់នេះ។
     
    កម្ពុជា​បាន​ចោទ​ជា​សំណួរ​ទៅ​អង្គចៅក្រម​ថា បើសិន​ជា​កម្ពុជា​ជា​អ្នក​ឈ្លានពាន​ថៃ​ដូច​ថៃ​ថា​មែន តើ​វា​ជា​រឿង​ដែល​សម​ហេតុ​ផល​ទេ ដែល​អ្នក​ឈ្លានពាន​គេ រត់ទៅ​ប្តឹង​ទៅ​តុលាការ ចំណែក​ឯ​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​គេ​ឈ្លានពាន​បែរ​ជា​បដិសេធ​មិន​ឲ្យ​តុលាការ​ជំនុំជម្រះ​បែប​នេះ?
     
    អនុស្សរណៈយោគយល់​គ្នា​ឆ្នាំ​២០០ (MoU)
     
    ថៃ​បាន​លើក​យក​អនុស្សរណៈ​យោគយល់​គ្នា ឆ្នាំ​២០០០ មក​ធ្វើ​ជា​ភស្តុតាង​បញ្ជាក់​ថា កន្លង​មក កម្ពុជា​ក៏បាន​ទទួល​ស្គាល់​ដូច​ថៃ​ដែរ គឺ​ថា សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២ ​និយាយ​តែ​ពី​តួ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ប៉ុណ្ណោះ មិន​បាន​កំណត់​អំពី​ព្រំដែន​ទេ។ ដោយសារ​តែ​តុលាការ​មិនទាន់​កំណត់​ព្រំដែន​នេះ​ហើយ ទើប​កម្ពុជា និង​ថៃ​បាន​ចុះ​អនុស្សរណៈ​យោគយល់​គ្នា ២០០០ ដើម្បី​កំណត់​ព្រំដែន។ ដូច្នេះ កម្ពុជា និង​ថៃ​មិនមាន​វិវាទ​លើ​ការ​បក​ស្រាយ មាន​ន័យ​ថា តុលាការ​អន្តរជាតិ​ គ្មាន​សមត្ថកិច្ច​ជំនុំជម្រះ​បណ្តឹង​សុំ​បក​ស្រាយ​របស់​កម្ពុជា​បានទេ។
     
    កម្ពុជា​ឆ្លើយ​បក​ទៅ​វិញ​ថា អនុស្សរណៈ​យោគយល់គ្នា ឆ្នាំ​២០០០ មិនមែន​ចុះ​ ដើម្បី​កំណត់​ខ្សែ​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ដូច​ការ​អះអាង​របស់​ថៃ​ទេ គឺ​ចុះ​ដើម្បី​បោះបង្គោល​ព្រំដែន មាន​ន័យ​ថា ព្រំដែន​​​មាន​រួច​ហើយ នៅ​លើ​ផែនទី គ្រាន់តែ​មិនទាន់​បោះបង្គោល។ ដូច្នេះ​ហើយ​ ទើប​កម្ពុជា​​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជាមួយ​ថៃ ដើម្បី​​បោះបង្គោល។ កម្ពុជា​ក៏​បាន​ផ្តល់​សេចក្តី​ចម្លង​​អនុស្សរណៈ ឆ្នាំ​២០០០​នេះ​មួយ​ច្បាប់​ឲ្យ​ទៅ​អង្គ​ចៅក្រម ដើម្បី​ពិនិត្យ​មើល​ខ្លឹមសារ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ​​ដោយ​ខ្លួន​ឯង។ ដូច្នេះ កម្ពុជា​មិនបាន​យល់​ស្រប​ជាមួយ​នឹង​ការ​បកស្រាយ​របស់​ថៃ​ទេ។
     
    កម្ពុជា​ប្រឌិត​វិវាទឡើង​ ដើម្បី​ឲ្យ​តុលាការ​បកស្រាយ​សាលក្រម
     
    ថៃ​បាន​ព្យាយាម​លើក​ឡើង​ទៀត​ថា វិវាទ​ទៅ​លើ​អត្ថន័យ​ និង​វិសាល​ភាព​នៃ​សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២ ត្រូវ​បាន​កម្ពុជា​ប្រឌិត​ឡើងទេ។ តាម​ការពិត វា​មិនមាន​វិវាទ​អ្វី ដែល​ត្រូវ​​ឲ្យ​តុលាការ​​បកស្រាយ​នោះ​ទេ។ ថៃ​បាន​លើក​យក​​ចំណុច​ទី២ នៃ​សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២ ដែល​កម្ពុជា​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​តុលាការ​បកស្រាយ។ ត្រង់​ចំណុច​នេះ ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​តម្រូវ​ឲ្យ​​​ថៃ​ដក​កងទ័ព និង​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​ទាំងអស់​​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​​ព្រះវិហារ និង​ពី​តំបន់​ជុំវិញ​​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។ កម្ពុជា​ចង់​ឲ្យ​តុលាការ​បញ្ជាក់​ថា កាតព្វកិច្ច​របស់​ថៃ នៅ​ក្នុង​ចំណុច​នេះ គឺ​ជា​កាតព្វកិច្ច ដែល​ថៃ​ត្រូវ​អនុវត្ត​​ដោយ​ជាប់លាប់។ ថៃ​លើក​ឡើង​ថា ការ​លើក​ឡើង​របស់​កម្ពុជា​នេះ គ្រាន់តែ​ជា​ការ​ប្រឌិត​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​វិវាទ ដើម្បី​ប្តឹង​មក​តុលាការ​ឲ្យ​បកស្រាយ​សាលក្រម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ តាម​ការពិត កាតព្វកិច្ច​​របស់​ថៃ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ ​គឺ​ជា​កាតព្វកិច្ច ដែល​ដាក់​ទៅលើ​ថៃ តែ​នៅ​ក្នុង​ពេល​តុលាការ​ចេញ​សាលក្រម​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ (ឆ្នាំ​១៩៦២) ហើយ​​មិនមាន​សុពលភាព​​ជា​បន្តបន្ទាប់​រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ​ទេ។
     
    កម្ពុជា​បាន​​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​ថៃ​វិញ​ថា គ្រាន់តែ​ស្តាប់​ហេតុផល​របស់​តំណាង​ភាគី​ថៃ និង​តំណាង​ភាគី​ខ្មែរ កាល​ពី​ម្សិលមិញ​នេះ អង្គ​ចៅក្រម​ក៏​អាច​មើលឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ដែរ​ថា ភាគី​ទាំងពីរ​មាន​ការ​យល់ឃើញ​ខុសគ្នា ទៅលើ​អត្ថន័យ​នៃ​សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២។ ថៃ​យល់​ថា ជា​កាតព្វកិច្ច​តែ​មួយ​ពេល។ ឯ​កម្ពុជា​យល់ថា​ជា​កាតព្វកិច្ច​ដែល​ត្រូវ​អនុវត្ត​ជា​បន្តបន្ទាប់ ​ជាប់​រហូត។ ​ដូច្នេះ ដោយសារ​តែ​​គូភាគី​មាន​ការ​បកស្រាយ​ខុសគ្នា តុលាការ​ក្រុង​ឡាអេ​​​មាន​សមត្ថកិច្ច​​ពេញលេញ​ ដើម្បី​​បកស្រាយ​សាលក្រម។​ (ថៃ​ដាក់​អន្ទាក់​ជាប់ ក ខ្លួន​ឯង?)
     
    គ្មាន​ការប៉ះទង្គិច​នៅ​ព្រះវិហារ គ្មាន​លក្ខណៈ​បន្ទាន់​ដែល​ត្រូវ​ចាត់វិធានការ
     
    ថៃ​បាន​លើក​ឡើង​ថា បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់​របស់​កម្ពុជា​មិនមាន​មូលដ្ឋាន​ទេ។ កម្ពុជា​បាន​លើក​យក​ការប៉ះទង្គិច​​ដោយ​អាវុធ នៅ​ប្រាសាទ​តាមាន់ និង​តាក្របី ដែល​ស្ថិត​នៅ ១៥០​គ.ម. ពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ហើយ​ជា​តំបន់​ដែល​មិន​ស្ថិត​ក្នុង​ដែន​សមត្ថកិច្ច​​របស់​តុលាការ ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សាលក្រម ឆ្នាំ​១៩៦២។ ​នៅឯ​តំបន់​ប្រាសាទ​​ព្រះវិហារ​វិញ តាំង​ពី​ខែ​កុម្ភៈ​មក មិន​ដែល​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ដោយ​អាវុធ​ទៀត​ទេ។ ដូច្នេះ មិនមាន​អ្វី​ជា​លក្ខណៈ​បន្ទាន់ ដែល​ត្រូវ​ឲ្យ​តុលាការ​ចាត់​វិធានការ​ទេ។
     
    កម្ពុជា​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​វិញ​ថា កាលពី​ខែ​មេសា និង​ខែ​ឧសភា កន្លង​ទៅ​នេះ នៅ​ពេល​ដែល​កម្ពុជា​ដាក់ពាក្យ​បណ្តឹង​មក​តុលាការ​ក្រុង​ឡាអេ ការប៉ះទង្គិច​ដោយ​អាវុធ​ក៏​កើតមាន​ដែរ នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​​ព្រះវិហារ។ ​ថៃ​បាន​ហោះហើរ​រំលោភ​ចូល​ដែន​អាកាស​របស់​កម្ពុជា និង​បាន​បាញ់​កាំភ្លើងធំ​ចូល​ក្នុង​តំបន់​ព្រះវិហារ។ ការ​ដែល​កម្ពុជា​លើកឡើង​ពី​ការប៉ះទង្គិច​នៅ​តាមាន់ និង​តាក្របី គឺ​គ្រាន់តែ​ចង់​ទាញ​ស្មារតី​ចៅក្រម ឲ្យ​មើលឃើញ​អំពី​ស្ថានភាព​ជា​រួម នៅតាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​ ថៃ ដែល​មាន​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា​ដោយ​ប្រដាប់​អាវុធ​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ វិធានការ​បន្ទាន់​ដែល​កម្ពុជា​ស្នើ​សុំ គឺ​សម្រាប់​ក្នុង​តំបន់​ព្រះវិហារ ដែល​ជា​ដែន​សមត្ថកិច្ច​​យ៉ាង​ពេញ​លេញ​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ។
     
    យុទ្ធសាស្រ្ត​ប្រថុយ​ប្រថាន​របស់ថៃ
     
    គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា នៅ​ក្នុង​សវនាការ​ថ្ងៃ​ទី១ ថៃ​បាន​ផ្តោត​សំខាន់​ទៅលើ​បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ​សាលក្រម។ ក្នុង​រយៈពេល ២ម៉ោង ដែល​ថៃ​មាន ថៃ​បាន​ចំណាយ​ពេល​រហូត​ដល់​ទៅ ១​ម៉ោង​កន្លះ ដើម្បី​ទាញ​ហេតុផល​​បញ្ជាក់​ថា តុលាការ​មិនមាន​សមត្ថកិច្ច​ជំនុំជម្រះ​បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ​សាលក្រម​ ដែល​ស្នើឡើង​ដោយ​កម្ពុជា។ ថៃ​ចំណាយ​ពេល​តែ​ប្រមាណ​កន្លះ​ម៉ោង​ប៉ុណ្ណោះ និយាយ​អំពី​វិធានការ​បន្ទាន់។
     
    តាមរយៈ​យុទ្ធសាស្រ្ត​នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ថៃ​ហាក់​​មាន​ប្រៀប​ជាង​កម្ពុជា ព្រោះ​ថៃ​មាន​ទឡ្ហីករណ៍ និង​មាន​មូលដ្ឋាន​ច្បាប់​ច្រើន​ជាង។ ថៃ​ទំនង​ជា​គិត​ថា បើសិន​ជា​អាច​​ទាមទារ​ឲ្យ​តុលាការ​បដិសេធ​បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ​សាលក្រម ១៩៦២​បាន បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់​ក៏​នឹង​ត្រូវ​រលត់​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​ដែរ ព្រោះ​ថា បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់ ស្ថិត​ក្រោម​បណ្តឹង​សុំ​បក​ស្រាយ ដែល​ជា​សំណុំ​រឿង​គោល។
     
    ក៏ប៉ុន្តែ យុទ្ធសាស្រ្ត​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រថុយប្រថាន​ច្រើន ព្រោះ​ថា នៅ​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​កន្លង​មក ក្នុង​ពេល​ជំនុំជម្រះ​លើ​បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់ ចៅក្រម​​មិន​ពិនិត្យ​មើល​ថា តើ​បណ្តឹង​សុំ​បក​ស្រាយ​មាន​មូលដ្ឋាន​ច្បាប់ ដើម្បី​ឲ្យ​តុលាការ​លើក​យក​ចាត់ការ​ដែរ​ឬ​ក៏​អត់​នោះ​ទេ។ ចៅក្រម​ពិនិត្យ​មើល​តែ​ចំណុច​ថា តើ​​មាន​ស្ថានភាព​បន្ទាន់ ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ចាត់​​វិធានការ​​ដែរ​ឬ​អត់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​
     
    វិធាន​ផ្ទៃ​ក្នុង​​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក៏​មាន​ចែង​ដែរ​ថា ក្នុង​សវនាការ​រឿង​វិធានការ​បន្ទាន់ គូ​ភាគី​មិនត្រូវ​លើក​យក​សំណុំ​រឿង​គោល (បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ)​ មក​និយាយ​នោះទេ លើកលែង​តែ​វា​មាន​ភាព​ចាំបាច់ ដើម្បី​ជា​សំអាង​ដល់​បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។
     
    ក្នុង​សវនាការ​ព្រឹកថ្ងៃ​ទី៣១ ឧសភា កម្ពុជា​ក៏​បាន​​តប​ទៅនឹង​ទឡ្ហីករណ៍​របស់​ថៃ​វិញ​ដែរ ដោយ​លើក​ឡើង​ថា ទាក់ទង​នឹង​បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ កម្ពុជា​នឹង​ផ្តល់​ទឡ្ហីករណ៍ និង​ភស្តុតាង​ពេញលេញ​ដែល​បញ្ជាក់​អំពី​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​រវាង​កម្ពុជា និង​ថៃ​ នៅ​ពេល​ក្រោយ។ សវនាការ​នៅ​ពេល​នេះ​មាន​គោលដៅ​ជំនុំជម្រះ​តែ​បណ្តឹង​សុំ​ចាត់​វិធានការ​បន្ទាន់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ កម្ពុជា​នឹង​មិនដើរ​តាម​គន្លង​របស់​ថៃ ទៅ​និយាយ​បូរបាច់​រឿង​បណ្តឹង​សុំ​បកស្រាយ​ ដែល​នាំ​ឲ្យ​ខុសពី​វិធាន​ផ្ទៃក្នុង​របស់​តុលាការ​នោះទេ។
     
    ដូច្នេះ ភាព​ប្រថុយប្រថាន​របស់​ថៃ គឺ​នៅ​ត្រង់​ថា ថៃ​បាន​ចំណាយ​ពេល​ស្ទើរ​តែ​ទាំងអស់​ លើក​ឡើង​តែ​​អំពី​ទឡ្ហីករណ៍​ ដែល​ចៅក្រម​អាច​នឹង​បដិសេធ​មិន​លើក​យក​មក​ពិចារណា នៅ​ពេល​នេះ។ ទោះ​ជា​យ៉ាងណា ថៃ​នៅ​មាន​ពេល​មួយ​ម៉ោង​ទៀត នៅ​រសៀល​ថ្ងៃ​ទី៣១ ដើម្បី​ឆ្លើយ​បំភ្លឺ៕​

វិទ្យុ ​RFI

%d bloggers like this: