ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន នៅក្នងវិស័យអប់រំ

ជំពូកទី ១

សេចក្តីផ្តើម

 

១.១. លំនាំបញ្ហា

វិស័យអប់រំ គឺជាវិស័យអាទិភាព ក្នុងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស និងកសាង​សមត្ថ​ភាព​​​ដែល​រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងតែ យកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត។ ការអប់រំ គឺជា​របៀប​មួយសម្រាប់ផ្តល់ចំណេះវិជ្ជា និងប្រពៃណីសម្រាប់មនុស្សនៅក្នុងសង្គមមួយ ឬជាវិធីចាត់​ចែង​បណ្តុះបណ្តាល និងបង្រៀនបណ្តាអ្នករៀន។

ក្រោយសង្រ្គាមខ្ទេចខ្ទាំអស់រយៈពេល ៣០ ឆ្នាំកន្លងមក កម្ពុជាបានខិតខំធ្វើការអភិវឌ្ឍ​ធនធាន​មនុស្សរបស់ខ្លួន ដើម្បីកសាងប្រទេសជាតិ​ជាថ្មីឡើងវិញ និងដើម្បីធ្វើសមាហរណកម្ម​ខ្លួន​ចូលទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់ និងចូលសហគមន៍ពិភពលោក។ ដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្ន​នៃ​ការអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា គឺស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលបឋមនៅឡើយ ប្រសិនបើ​ប្រៀប​ធៀបទៅនឹងប្រទេសជិតខាង ។

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងសហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងតែធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីសម្រេចឲ្យបាន តាមគោលដៅអប់រំសម្រាប់ទាំងអស់គ្នានៅឆ្នាំ ២០១៥ ​ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក៏បាន​ទទួល​​ស្គាល់​ផងដែរថា បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន និងសារគមនាគមន៍ (ICT)​ មិនត្រឹមតែជាកត្តា​ចម្បង​សម្រាប់ជួយ ឲ្យសម្រេចបានគោលដៅអប់រំ សម្រាប់ទាំងអស់គ្នាប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំង​បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលទទួលបានសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិយោបល់ និង ការ​ប្រាស្រ័យ​​​ទាក់ទងព័ត៌មានថែមទៀតផង។ គេរំពឹងទុកថាការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន និងសារគម-​នាគមន៍នេះ  ពិតជានឹងជួយលើកទឹកចិត្ត  ឲ្យមានទម្លាប់ស្វ័យសិក្សា និងរៀនពេញមួយជីវិត។

បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន និងសារគមនាគមន៍ ដែលប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជាសព្វថ្ងៃរួមមាន បច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រ បណ្តាញកុំព្យូទ័រអ៊ីមែល (សារអេឡិចត្រូនិច) និងអ៊ីនធឺណិត (​​បណ្តាញ-​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ) ព្រមជាមួយវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ផងដែរ ។

សព្វថ្ងៃនេះរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក៏ដូចជាក្រសួងអប់រំ យុវជន​ និង កីឡា នៃព្រះរាជា​ណា​ចក្រកម្ពុជា បានបញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងសារគមនាគមន៍នេះ ទៅក្នុងវិស័យអប់រំ ឲ្យកាន់តែមានការរីកចម្រើនខ្លាំងឡើង ដើម្បីឆ្លើយតបជាមួយនឹងតម្រូវការនៃសង្គមបច្ចុប្បន្ន។

ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះផងដែរ ក៏យើងសង្កេតឃើញមានបញ្ហាមួយចំនួនដែរដូចជា ការប្រើប្រាស់ និងការយល់ដឹងរបស់អ្នកប្រើ (មន្រ្តីអប់រំ គ្រូបង្រៀន សិស្ស និងនិស្សិត) នៅមានកម្រិតគួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភ ។

 

Read more »

ឆ្មា​ និង​កណ្ដុរ​វគ្គ​ទី​ ១៧: បើ​ជ្រុល​ជា​ស្នើ​លើកលែង​ទោស​ឲ្យ​ដៃគូ​កណ្តុរ​ ឆ្មា​គួរ​តែ​ដោះលែង​អ្នក​ទោស​នយោបាយ​ទាំងអស់​តែ​ម្តង​ទៅ

 

ពាក្យចាស់តែងតែលើកយូរហើយរឿងក្តីក្តាំនៅតុលាការថាឲ្យប្រយ័ត្នតែដោះលែងជនជាប់ចោទស្រួលមិនស្រួលហ្នឹងវាទៅជាចោររួចខ្លួនរីឯម្ចាស់ជាប់គុកទៅវិញ។

Read more »

វគ្គ​ទី ១៦: ឆ្មា និង​កណ្តុរ​មុខ​ដដែលៗ​មិន​ដូច​នៅ​អាមេរិក

ជាទូទៅមានមតិរិះគន់សព្វថ្ងៃនេះរឿងតុលាការ និងចោរដែលចៅក្រមតែងលើកឡើងថាឃើញមុខចោរដដែលៗទៀតហើយនៅពេលដែលប៉ូលិសយុត្តិធម៌យកចោរមកកាត់ទោសនៅតុលាការម្តងៗរីឯជនល្មើសដែលជាចោរនោះថាឲ្យចៅក្រមវិញថាមកពីមុខតុលាការដដែលដែរធ្វើអីចុះ!

យ៉ាងណាមិញដូចគ្នានេះដែរសម្រាប់អ្នកឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅស្រុកខ្មែរក៏មុខដដែលៗដែរគឺដូចរឿងតុក្កតាឆ្មា និងកណ្តុរ (Tom & Jerry) នៅក្នុងទូរទស្សន៍ឃើញតែឆ្មា និងកណ្តុរលេងដាក់អន្ទាក់គ្នាដដែលៗ តើនេះមកពីអ្នកមកបោះឆ្នោតមុខដដែលដែរឬ? តែតាមពិតអ្នកបោះឆ្នោតគេធុញទ្រាន់មុខឆ្មា និងកណ្តុរដដែលៗហ្នឹងហើយគេចង់រកមើលរឿងតុក្កតា Ben 10 ឬក៏ Oggy វិញមកពីគ្មានជម្រើស។ ហើយបើតាមទស្សនៈរបស់អ្នកបោះឆ្នោតនោះគឺការដែលបោះឆ្នោតឲ្យកណ្តុរនោះគឺមកពីគេស្អប់ឆ្មាហើយអ្នកបោះឆ្នោតឲ្យឆ្មានោះគឺមកពីគេស្អប់ចរិតកណ្តុរដែលមានការអីដាក់មេផាយបាត់នោះគឺមកពីគ្មានជម្រើស។ បោះឆ្នោតម្តងណាក៏ឃើញតែមុខឆ្មា និងកណ្តុរដែរហើយមានគំនុំគុំកួនស៊ីសាច់ហុតឈាមគ្នា បោះពាក្យសម្តីដាក់គ្នាសុទ្ធតែមានស៊ី អត់សែន មានសែនអត់ស៊ី គ្មានចរិតបង្រួបបង្រួមជាតិ បើបានគឺបានតែមួយភ្លែតបោកភ្នែកអ្នកបោះឆ្នោតទៅចប់ហើយ។

តើក្នុងបក្សនីមួយៗក្រៅពីឆ្មា ឬក៏កណ្តុរអត់មានអ្នកជំនួសទេ? បើម្នាក់ៗអាយុ ៧០ ឆ្នាំទៅហើយកាន់យ៉ាងច្រើនបានតែមួយអាណត្តិទៀតហ្នឹងអស់ថាមពលហើយជាងនេះទៅទៀតមើលទៅអត់មានអីឲ្យមានការវិវត្តទៅតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះទេគឺប្រជាធិបតេយ្យក្លែងក្លាយ ៤ អាណត្តិចុងក្រោយនេះហើយអ្នកឈរឈ្មោះដដែល។ កណ្តុរចាញ់ឡាំប៉ាតែរហូតចោទឆ្មាថាលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតរីឯឆ្មាមិនខ្វល់ទេគឺដឹងតែឈ្នះតាមវិធីណាក៏ដោយគឺផ្ទុយទៅនឹងអ្វីដែលបានឃោសនាធ្វើអ្វីៗដើម្បីជាតិនោះ។

Read more »

ប្រវត្តិសាស្ត្រសហគមន៍អន្លង់វែង (វគ្គ២២-៥១)

            ការវាយប្រហារត្រូវបានធ្វើឡើងដោយស្ងៀមស្ងាត់បំផុតដោយមិនឱ្យ “សត្រូវ” ដឹងខ្លួនជាមុន ។ ការវាយឆ្មក់ និងរត់បែបសង្គ្រាមឈ្លបនេះ តម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ទីជាប្រចាំ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅតាមស្ថានភាពនៅក្នុងសមរភូមិដែលមាន ការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច ។១៣៨
ជាមួយនឹងយុទ្ធវិធីសង្គ្រាមឈ្លបកងទ័ពខ្មែរក្រហមបានវាយប្រហារ ទៅលើមន្ទីរឃុំ និងមន្ទីរស្រុក ព្រមទាំងអគាររបស់រដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត ។ មធ្យោបាយទំនាក់ទំនងផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើងនៅទូទាំងប្រទេស គឺជាមុខសញ្ញានៃការវាយ   ប្រហារ ។ ការវាយប្រហាររបស់ខ្មែរក្រហម បានបង្កជាឧបសគ្គ និង សោកនាដកម្មជាច្រើនដល់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា កងទ័ពវៀតណាម និងប្រជាជនទូទៅ ។ ឧទាហរណ៍ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨០ ខ្មែរក្រហមបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងទៅលើស្ថានីយរថភ្លើងនៅស្តុកអាចម៌រមាសក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដែលបានសម្លាប់មនុស្សអស់ជាច្រើន ។១៣៩
មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមជឿជាក់ថា ការវាយប្រហារ និងការសម្លាប់កងទ័ពវៀតណាមនៅទូទាំងប្រទេសជារៀងរាល់ថ្ងៃនឹងធ្វើឱ្យ កម្លាំងរបស់វៀតណាម ចុះខ្សោយ ហើយនៅទីបញ្ចប់វៀតណាមនឹងដកទ័ពចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ។ ប៉ុល ពតធ្លាប់បានអួត អាងថា ប្រសិនបើកងទ័ពវៀតណាមត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ខ្លួននឹងវាយរបបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា “ឱ្យប៉ើងដូចក្រដាស” ហើយនឹងដណ្តើមយកអំណាចមកគ្រប់គ្រងសាជាថ្មីម្តងទៀត ។១៤០
ជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមប្រជាជន កងទ័ពខ្មែរក្រហមនីមួយៗត្រូវបាន ចាត់តាំងឱ្យធ្វើការអូសទាញប្រជាជន ដោយការធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ប្រជាជន ។ ជាជាងផ្តោតទៅលើគោលដៅយោធា សង្គ្រាមប្រជាជន ផ្តោតទៅ លើប្រជាជនស៊ីវិល ដែលអាចផ្តល់ព័ត៌មានដ៏មានតម្លៃ និងជាធនធានដែលមិនចេះរីងស្ងួតសម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រតិបត្តិការ នៅខាងក្នុង ។ ការរំដោះប្រទេសជាតិចេញ ពី “ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាម និងអាយ៉ងរបស់វា” គឺជាសារមួយដ៏សំខាន់ នៃសង្គ្រាមប្រជាជន ។ ជាងនេះទៅទៀតសង្គ្រាមប្រជាជនមានន័យថា ប្រជាជន ទាំងក្មេង ទាំងចាស់ ទាំងប្រុស ទាំងស្រី អាចចូលរួមនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះបាន ។
ប្រជាជន ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើការរួមគ្នានៅក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ។ ប្រជាជនអាចចូលរួមផលិត ចម្រូង និងរាយអន្ទាក់ ដើម្បីការពារភូមិរបស់ខ្លួន ។ ប្រជាជន អាចផ្តល់ព័ត៌មានទៅដល់កងឈ្លប និងធ្វើជាចារកិច្ច របស់កងឈ្លប នៅក្នុង ការកំណត់គោលដៅវាយប្រហារទៅ លើ មន្ត្រី រដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យរដ្ឋបាល ។ ប្រជាជនក៏ត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត ឱ្យធ្វើការបំផ្លិចបំផ្លាញផ្លូវសាធារណៈ ព្រមទាំងបដិសេធមិនលក់សម្ភារៈ និងផលិត ផលផ្សេងៗទៅឱ្យសត្រូវ ។ ប្រជាជនក៏ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើការរារាំងដល់ ផែនការរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការប្រមូលផ្តុំឬជ្រើសរើសកងទ័ព ។១៤១
ព្រំ យីម ដែលជាអតីតកងទ័ព នៅក្នុងកងពល៨០១ បានរៀបរាប់អំពីពិសោធន៍ដែលគាត់បានរៀនពីមេបញ្ជាការ របស់គាត់នៅក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមប្រជាជនថា៖
ដំបូងយើងកសាងបុគ្គលហើយបន្ទាប់មកយើងកសាងគ្រួសារមួយទាំងមូល។ ដំបូងយើងកសាងប្តី ដែលអាចទៅកសាងប្រពន្ធរបស់គាត់បន្ត ។ នៅ ពេលដែលប្តី និងប្រពន្ធមានគោលជំហរស្នេហាជាតិដូចគ្នា អ្នកទាំងពីរនឹងបន្តកសាងកូនៗរបស់ ខ្លួនហើយកូនៗនឹងកសាងមិត្តភក្តិរបស់គេបន្តទៀត ។ ដំណើរការនៃការកសាង កម្លាំង ប្រៀបបានទៅនឹងសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីឈើ ។ បន្តិចម្តងៗសត្វកណ្តៀរ នឹងបំផ្លាញឈើពីខាងក្នុង ។ សម្បកក្រៅរបស់ឈើ មើលទៅហាក់ ដូចជានៅល្អ ។ ប្រតិបត្តិការខាងក្នុងនេះ ត្រូវសម្ងាត់ បើមិនដូច្នោះ យើងត្រូវ រត់ចូលព្រៃ ដើម្បីគេច ចេញពីការចាប់ខ្លួន និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ។១៤២

កងទ័ពខ្មែរក្រហមដែលធ្វើ ការនៅខាងក្នុងបានបង្កើតទាំងភាពភ័យខ្លាច និងទាំងមិត្តភាពជាមួយប្រជាជន ។ ម្យ៉ាងកងទ័ពខ្មែរក្រហមលួចប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងរបស់ប្រជាជន ដើម្បីធ្វើឱ្យកម្លាំងរបស់អាជ្ញាធរ មូលដ្ឋាន និងកម្លាំងរបស់វៀតណាមចុះខ្សោយ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត កងទ័ពខ្មែរក្រហមបង្កើត ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកភូមិ ដែលបានផ្តល់ស្បៀងអាហារ និងសម្ភារៈ ចាំបាច់ផ្សេងៗសម្រាប់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ។ ប៉ាន ប៉ាត់ ដែលជាអតីតកងទ័ព នៅក្នុងកងពល៥១៩ បាននិយាយថា “ការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាជនមិនមែន ជារឿងលំបាកទេ ។ យើងបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកភូមិណាដែលមានកូនធ្វើជា ទាហានរបស់សាធារណរដ្ឋ ប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ មិនយូរប៉ុន្មាន យើងបានក្លាយ ទៅជាមិត្តភក្តិ ។ យើងមិនវាយគ្នាទេ ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាប្រៀបបានទៅនឹងការបំផ្លាញ ឆ្នាំងបាយខ្លួនឯង ។ យើងអាចចេញចូលក្នុងភូមិបានយ៉ាងងាយ” ។១៤៣ អ្នកភូមិ មួយចំនួនថែមទាំងធ្វើ ជានីរសារឱ្យខ្មែរក្រហមទៀតផង ។ មាស អេន ដែលជាអ្នកភូមិម្នាក់នៅស្រុកអន្លង់វែង បានរំលឹកថា៖
ខ្ញុំបានចូលរួមជាមួយខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ១៩៨៥ ដោយសារតែខ្ញុំមានបញ្ហានៅក្នុងគ្រួសារ ។ ខ្មែរក្រហមមានទំនាក់ទំនងល្អ ជាមួយប្រជាជននៅក្នុងភូមិ (ភូមិ រូង ឃុំល្វែងឫស្សី ស្រុកជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប) ។ អ្នកភូមិបានជួយរៀបចំដំណើរ របស់ខ្ញុំទៅកាន់ភ្នំដងរែក ។ ខ្មែរក្រហមមានក្រុមចារកិច្ចរបស់ខ្លួននៅក្នុងភូមិ ។ ប្រសិនបើកងទ័ពវៀតណាមចុះមកត្រួតពិនិត្យ នៅក្នុងភូមិនៅម៉ោង១រសៀល អ្នក ភូមិនឹងឱ្យការទៅខ្មែរក្រហមដែលនឹងចាកចេញពីភូមិនៅម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ ដើម្បី ជៀសវាងពីការប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាម ។ ប្រសិនបើកងទ័ពខ្មែរក្រហមមិនអាចចាកចេញពីភូមិទាន់ ពេលទេ នោះការប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ព វៀតណាមនឹងកើតមានឡើង ។ ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរ និងដេកជាមួយកងទ័ពខ្មែរក្រហម អស់រយៈពេលកន្លះខែ មុននឹងទៅដល់មូលដ្ឋានរបស់ខ្មែរក្រហមនៅលើភ្នំដងរែក។ យើងបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់តំបន់ដែល ក្រាលទៅដោយគ្រាប់មីន ។ ខ្ញុំត្រូវតោងវល្លិ៍ឡើងចំណោតថ្មភ្នំ ។ ក្រោយមក ខ្ញុំបានក្លាយទៅជាកងទ័ពខ្មែរក្រហមនៅក្នុង កងពល៧៨៥ និងក្រោយមកទៀតនៅក្នុងកងពល៩៨០ ។១៤៤
ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្មែរក្រហម មិន មានប្រសិទ្ធភាពដោយសារតែប្រជាជនមិនមានជំនឿ ទៅលើយុទ្ធសាស្ត្រដែលគ្មាន ភាពប្រាកដប្រជារបស់ខ្មែរក្រហម ។ ជាងនេះទៅទៀត ប្រជាជនមានការនឿយ ណាយ និងនៅតែឈឺចាប់ចំពោះរឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងរបបកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ។ ទោះជានៅក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ ប្រជាជនជាច្រើននឹងមិនប្រថុយប្រថានសហការជាមួយខ្មែរក្រហមនោះទេ ។ ប្រសិនបើប្រជាជនសម្រេចចិត្តរត់ចូលព្រៃ ដើម្បីគេចចេញពីការលំបាកទាំងឡាយ ដែលបង្កឡើងដោយអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ប្រជាជនទាំងនោះសុខចិត្តទៅចុះចូល ជាមួយរណសិរ្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ដែលដឹកនាំដោយអតីតព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ឬចូលរួមជាមួយរណសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលដឹកនាំដោយសម្តេចសឺន សាន ។ ជាទូទៅកងទ័ពខ្មែរក្រហម ប្រើការគំរាម កំហែង ។ ប្រជាជនម្នាក់បានរៀបរាប់អំពីពាក្យសម្តី ដែលខ្មែរក្រហមធ្លាប់និយាយ ទៅកាន់គាត់ថា ”មូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចរបស់យើង គឺនៅក្នុងព្រៃ ។ ប្រសិនបើហ៊ានរាយការណ៍ពីយើងទៅប្រាប់សត្រូវខ្លួន នឹងបាត់បង់មូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច ហើយប្រឈម មុខនឹងសេចក្តីស្លាប់” ។១៤៥ នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ប្រជាជនជាច្រើនដែលនៅក្នុង តំបន់ប្រទាញប្រទង់គ្នាបានជ្រើសរើសយកផ្លូវកណ្តាល ដោយមិនចូលរួមហើយក៏ មិនប្រឆាំងនឹងខ្មែរក្រហមដែរ ។ ដើម្បីរស់រានផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប្រជាជនបានសហការ ជាមួយភាគីជម្លោះទាំងពីរ ។

  ជំពូក៨
    ជីវិតនៅលើភ្នំដងរែក
    ជីវិតរបស់ប្រជាជននៅភ្នំ១០០៣

    Read more »

ប្រវត្តិសាស្ត្រសហគមន៍អន្លង់វែង (វគ្គ១៥-២១)

ឡេង ផេង ដែលជាអតីតកងទ័ពនៅក្នុងកងពល៨០១ បានរំលឹកពីការ គេចខ្លួនរបស់គាត់ពីខេត្តរតនគិរី ទៅកាន់ទន្លេរពៅថា៖

នៅពេលដែលវៀតណាមចូលមកដល់កម្ពុជានៅឆ្នាំ១៩៧៩ ខ្ញុំបានរត់ចូល និងរស់នៅក្នុងព្រៃខេត្តរតនគិរី ។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ១៩៨១ ខ្ញុំបានរត់ទៅភ្នំដងរែក ដោយសារតែមានការលំបាកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ។ យើងបានធ្វើដំណើរចេញពីខេត្ត រតនគិរី ឆ្លងកាត់តាមប្រទេសឡាវ ពីព្រោះកងទ័ពវៀតណាម បានឈរជើងនៅ តាមព្រំដែនក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ។ ពេលមកដល់ខេត្តស្ទឹងត្រែង យើងបានធ្វើក្បូនឫស្សី ដើម្បីឆ្លងទន្លេមេគង្គទៅខេត្តព្រះវិហារ ។ នៅពេលដែលខ្ញុំកំពុង ហែលឆ្លងទន្លេ ជើងរបស់ខ្ញុំបានរមួលក្រពើ ។ ខ្ញុំក៏អង្គុយសម្រាកនៅច្រាំងទន្លេ ដោយសារតែខ្ញុំ មិនអាចដើរទៅមុខបាន ។ សមាជិកផ្សេងទៀតនៅក្នុងអង្គភាពរបស់ខ្ញុំបានឆ្លងទន្លេ និងបានបន្តដំណើរទៅមុំបីមុនខ្ញុំ ។ ខ្ញុំបានចំណាយពេលអស់ ៩ថ្ងៃ មុននឹងធ្វើដំណើរ ទៅដល់ទន្លេរពៅឬមុំបី ។ ចំណែកឯមិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំចំណាយពេលតែ៣ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ។៩២

ឯម សារិន ដែលជាសមាជិកគណៈតំបន់ក្រចេះចុងក្រោយនៅក្នុងរបប កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានគ្រប់គ្រងការរត់ គេចខ្លួនរបស់កម្មាភិបាលកងទ័ព និង ប្រជាជនស៊ីវិលពីខេត្តក្រចេះទៅកាន់ព្រំដែនថៃ ។ សារិន បានដឹកនាំប្រជាជន និងកងទ័ពឆ្លងទន្លេមេគង្គនៅស្រុកព្រែកប្រសព្វ ហើយបន្តដំណើរទៅខេត្តកំពង់ធំ និងធ្វើដំណើរបន្តទៀតទៅកាន់ ខេត្តព្រះវិហារ ។ ប្រជាជនជាច្រើនផ្សេងទៀត បាន ធ្វើដំណើរតាមឡានទៅខេត្តស្ទឹងត្រែង និងបានឆ្លងទន្លេមេគង្គ ទៅស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ ហើយបន្តដំណើរឆ្ពោះទៅខេត្តព្រះវិហារ ។ សម្រាប់ដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយនេះ សារិន បានត្រៀមឡាន ចំនួន៤៧គ្រឿង ដោយមានសាំងពេញ ព្រមទាំងស្បៀងអាហារ និងសម្ភារៈសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ។ ដោយសារតែប្រជាជននៅភូមិភាគឦសាន មាន ចំនួនច្រើនលើសលប់ សារិន មិនអាចដឹកជញ្ជូនប្រជាជន និងឡានទាំងអស់ឆ្លង ទន្លេបានទេ ។ ដោយមានជំនួយពី ខេង ដែលជាលេខាតំបន់ស្ទឹងត្រែង សារិន អាច ចម្លងបានតែឡានចំនួន១៧គ្រឿង និងសម្ភារៈសំខាន់ៗមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ ដែល មានដូចជា សាំង អង្ករ និងសម្លៀកបំពាក់ ។ សារិន បានបញ្ជាឱ្យដុតឡានដែល នៅសេសសល់ចោលទាំងអស់ ដើម្បីកុំឱ្យកងទ័ពវៀតណាម ប្រើប្រាស់បាន ។ ប្រជាជនដែលឆ្លងស្រឡាងមិនទាន់ ត្រូវហែលឆ្លងទន្លេមេគង្គឬរត់ចូលព្រៃ ។៩៣ស្ថានភាពនៅពេលនោះមានសភាពតានតឹង និងជ្រួលច្របល់យ៉ាងខ្លាំង ដោយសារ កងទ័ពវៀតណាម បានវាយចូលកាន់តែជិតដល់តំបន់នេះ ហើយប្រជាជនបាននាំ គ្នារត់គេចខ្លួនទៅតាមទិសដៅផ្សេងៗគ្នា ។

ដោយបែកពីប្រពន្ធ សារិន បានសម្រេចចិត្តមិនធ្វើដំណើរទៅព្រំដែនថៃ ភ្លាមៗទេ ។ សារិនបានសម្រេចចិត្តដើរបក ក្រោយវិញ ដើម្បីស្វែងរកប្រពន្ធរបស់ គាត់ ។ បន្ទាប់ពីបានជួបប្រពន្ធរបស់គាត់នៅខេត្តកំពង់ចាម សារិន បានទៅរស់នៅ ក្នុងព្រៃជាមួយកងទ័ពខ្មែរក្រហមមួយក្រុមទៀតរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៣ ។ ក្រោយមក សារិន បានធ្វើដំណើរមកចូលរួមជាមួយចលនាខ្មែរក្រហម នៅលើភ្នំដងរែក ។ សារិនបានរៀបរាប់អំពីជីវិតរបស់គាត់ នៅក្នុងព្រៃថា៖

ខ្ញុំបានបររទេះគោទៅភ្នំជី ។ ក្រុមរបស់ខ្ញុំមានគ្នាចំនួន១៥នាក់ ដែលក្នុង នោះមានស្ត្រី២នាក់ ។ យើងបានលាក់ខ្លួន នៅក្នុងព្រៃ កាប់ឆ្ការព្រៃយកដី និងធ្វើស្រែ ចម្ការ សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត ។ កងទ័ពខ្មែរក្រហមជាច្រើនអង្គភាពផ្សេងទៀត កំពុងធ្វើប្រតិបត្តិការនៅខាងមុខ ។ អង្គភាពមួយចំនួនខ្វះខាតអំបិល និងស្បៀង អាហារ ។ ជាសំណាងល្អ ក្រុមរបស់ខ្ញុំបានរកឃើញអំបិលមួយពាង និងស្ករមួយពាង ដែលត្រូវបានកប់លាក់ទុកនៅក្នុងដី ដែលជាអតីតទីតាំងមួយ របស់កងទ័ព ខ្មែរក្រហម ។ យើងបានដាំ និងសម្ងួតអំបិល ហើយលាក់ទុកសម្រាប់ប្រើឱ្យបានយូរ។ យើងមានអំបិល ពូថៅ និងកាំបិតជាច្រើន ដែលអាចឱ្យយើងធ្វើស្រែចម្ការបានល្អ។ យើងដាំស្រូវ និងបន្លែជាច្រើន ដែលរួមមានពោត ឪឡឹក ត្រកួន ត្រសក់ ល្ពៅ និង ត្រសក់ស្រូវ ។ បន្ទាប់ពីរស់នៅទីនេះអស់រយៈពេលពីរបីឆ្នាំ យើងបានសម្រេចចិត្ត ធ្វើដំណើរឡើងភ្នំដងរែកនៅឆ្នាំ១៩៨៣ ។៩៤

ដើម្បីសម្រួលដល់ការរត់ភៀសខ្លួនរបស់កងទ័ព និងប្រជាជនស៊ីវិល ទៅ កាន់ព្រំដែនថៃ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតនៅតាម ព្រំដែនដែលគ្រប់គ្រងដោយ ខ្មែរក្រហម ខ្មែរក្រហមបានដាក់អង្គភាពកងទ័ពតូចៗជាច្រើននៅតាមផ្លូវ ។ អង្គភាព ទាំងនេះ ទទួលខុសត្រូវយាមល្បាតតាមផ្លូវ និងចង្អុលបង្ហាញទិសដៅ ដល់ប្រជាជនភៀសខ្លួន ។ នៅក្នុងករណីខ្លះ អង្គភាពទាំងនេះដឹកនាំប្រជាជន ទៅកាន់ជំរំកងទ័ពនៅលើភ្នំដងរែក ។ ប្រសិនបើពុំមានជំនួយពីអង្គភាពទាំងអស់ នេះទេ កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងប្រជាជនភៀសខ្លួន ប្រាកដជាមានការលំបាក ក្នុងការរត់គេចពីកងទ័ពវៀតណាមដែលបាន គ្រប់គ្រងស្ទើរគ្រប់ឃុំស្រុកទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេស ។

ប្រជាជនដែលធ្វើដំណើរចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា មានការហត់នឿយ យ៉ាងខ្លាំង និងទទួលរងគ្រោះពីការខ្វះជីវជាតិ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។ ប្រជាជនជាច្រើន បានធ្វើដំណើរច្រើនជាងមួយខែដោយគ្មានអាហារ ។ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហម បាន អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនទាំងនោះសម្រាករយៈពេលមួយឬពីរខែ ដោយបានផ្គត់ផ្គង់ សម្ភារៈជាច្រើន ដូចជាថ្នាំសង្កូវ សម្លៀកបំពាក់ អាហារ និងសម្ភារៈចាំបាច់ ផ្សេងៗទៀតសម្រាប់ការរស់នៅ ។ បន្ទាប់មកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម បានរៀបចំ ចាត់តាំង កម្លាំងប្រយុទ្ធឡើងវិញ ដោយបែងចែកប្រជាជនទៅតាមអតីតតំបន់ និងអង្គភាពរៀងៗខ្លួនឡើងវិញ ។៩៥
  ជំពូក៥
អន្លង់វែងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាម   ការមកដល់របស់កងទ័ពវៀតណាម

នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពវៀតណាម និងកងទ័ពរណសិរ្សសាមគ្គី សង្គ្រោះជាតិកម្ពុជាបានផ្តួលរំលំរបប កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យចេញពីអំណាច ។ ភ្លាមៗនោះកងទ័ពវៀតណាម និងរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះ អាសន្នមួយ ដែលមានឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ ប្រជាជនអន្លង់វែង ដែលត្រូវបានជម្លៀសដោយបង្ខំឱ្យទៅធ្វើការនៅតាមសហករណ៍ផ្សេងៗ បានវិលត្រឡប់មកផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ ។ ទោះបីជាបានវិលត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញក្តី ក៏ប្រជាជនទាំងនោះនៅតែឮសូរស្នូរប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពវៀតណាម និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ជាមួយនឹងកងទ័ពខ្មែរក្រហម ។

នៅពេលដែលប្រជាជនត្រឡប់មកតំបន់អន្លង់វែង ដំបូងប្រជាជនទាំងអស់ នោះប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់មួយ ដែលបច្ចុប្បន្នបានក្លាយទៅជាផ្សារអន្លង់វែង ។ ប្រជាជនបានឃើញអង្ករ និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ជាច្រើនដូចជា កង់ ម៉ូតូ និងម៉ាស៊ីន ដេរ ដែលកម្មាភិបាល និងកងទ័ពខ្មែរក្រហម បានបោះបង់ចោលនៅពេល ខ្មែរក្រហមរត់ចេញពីតំបន់នេះ ។ ប្រជាជនបាននាំគ្នាប្រមូលយកអង្ករ និងសម្ភារៈ ទាំងអស់នោះ ហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះរៀងៗខ្លួន ។ Read more »

វគ្គ​ទី​ ១៥: ឆ្មា​នៅ​តែ​ខ្លាច​កណ្តុរ​មិន​ហ៊ាន​លេង​ល្បែង​ទល់​មុខ​គ្នា​ដូច ត្រាំ​ និង ហ៊ីឡារី

capture

ថ្ងៃទី ៨ ខែវិច្ឆិកានេះគឺជាថ្ងៃបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិករៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តងដែលគណបក្សសាធារណរដ្ឋរបស់លោក ត្រាំ និងប្រជាធិបតេយ្យរបស់លោកស្រី ហ៊ីឡារី បានធ្វើយុទ្ធនាការរកសំឡេងឆ្នោតប្រកួតប្រជែងគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញកន្លងមកដែលមានសំឡេងឆ្នោតត្រូវបានគេស្ទង់មតិប្រភពផ្សេងៗគ្នាមួយចំនួនឃើញថាស្ថិតនៅយ៉ាងប្រកៀកប្រកើយនឹងគ្នាសំឡេងឆ្នោតម្តងឡើងម្តងចុះរៀងៗខ្លួនធ្វើឲ្យអ្នកបោះឆ្នោតពិបាកក្នុងការសម្រេចចិត្តចុងក្រោយនៅថ្ងៃនេះ។ សម្រាប់អ្នកចូលចិត្តលេងល្បែងភ្នាល់គ្នាក៏ពិបាកជ្រើសរើសយកនរណាម្នាក់ដែរ។

បើទោះបីជាលោក ត្រាំ ឬក៏លោស្រី ហ៊ីឡារី អ្នកណាម្នាក់ឈ្នះឆ្នោតក៏ជាស្តង់ដារនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក៏សហរដ្ឋអាមេរិកចងរួចហើយដែរជាមួយនឹងគណៈកម្មការរៀបចំការបោះឆ្នោត កងកម្លាំងសមត្ថកិច្ច និងតុលាការកំពូលរបស់គេនៅមានលក្ខណៈឯករាជ្យដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគឺអាណត្តិរបស់ប្រធានាធិបតីត្រូវបានច្បាប់កំណត់ឲ្យតែ ២ អាណត្តិទេហើយប្រសិនបើមានករណីប្តឹងសង្ស័យទៅលើរដ្ឋណាមួយដែលមានលទ្ធផលលក្ខណៈប្រទាញប្រទង់គ្នាក្នុងការឈ្នះចាញ់គឺតុលាការកំពូលជាអ្នកសម្រេចឲ្យរាប់ឡើងវិញ និងប្រកាសសាលក្រមបេក្ខជនណាជាអ្នកឈ្នះ។ ដូចនៅឆ្នាំ ២០០០ មានសន្លឹកឆ្នោតប្រដេញគ្នារវាងលោក ប៊ូស និង លោក អាល់ហ្គ័រ ដែលមានការសង្ស័យនៅរដ្ឋផ្លរីដាត្រូវបានតុលាការកំពូលសម្រេចឲ្យរាប់ឡើងវិញ និងចេញសាលក្រមលទ្ធផលឲ្យលោក ប៊ូស ឈ្នះហើយលោក អាល់ហ្គ័រ ក៏ទទួលយកសាលក្រមនោះដែរ។ នេះគឺជាល្បែងប្រជាធិបតេយ្យ និងភាពយុត្តិធម៌នៅអាមេរិក។

Read more »